السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

411

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

ترجمه و ساير معانى متقابلى كه در حكم نقيضين هستند ، در خروج خود از ذات ماهيت ، نظير وجود و عدم مىمانند . حتى لوازم ماهيت نيز چنين‌اند . پس ، ماهيت من حيث هى نه واحد است و نه كثير ، نه كلى است و نه جزئى ، و نه غير اينها از معانى متقابله ، همان‌طور كه « اربعه من حيث هى » نه زوج است و نه فرد . شرح آنچه دربارهء سلب وجود و عدم از مرتبهء ذات ماهيت گفته شد دربارهء ساير معانى متقابل ، مانند وحدت و كثرت ، كلى و جزئى نيز مىآيد . همان‌طور كه مرتبهء « جسم بما انّه جسم » ، غير از مرتبه سواد و لا سواد هست ، مرتبهء ماهيت هم غير از وحدت و كثرت و ساير معانى متقابل مىباشد . حتى سخن در لوازم ماهيت نيزبه همين منوال است ؛ يعنى مرتبهء لوازم ماهيت به عنوان اين‌كه لوازم ماهيت هستند ، غير از مرتبهء ملزومات خود هست . و ملزوم ، مانند « اربعه بما هى اربعه » مرتبه‌اى دارد وراى مرتبهء لازم خود ، چون زوجيت . و جايگاه لازم ، غير از جايگاه ملزوم مىباشد . بله ، اربعه به عنوان اين‌كه ملزوم يك لازمى هست زوج خواهد بود ، اما « اربعه بما أنّها اربعه » - نه به عنوان ملزومِ يك لازم - چيزى جز اربعه نخواهد بود و مرتبه‌اى غير از مرتبهء خود نخواهد داشت .